JoomzeH

Fast. Flexible. Powerful

left direction
right direction

بدیعی کرمانی

بديعى كرمانى

(سده هشتم ق)

 

نام و شعر بديعى كرمانى فقط در مونس الاحرار محمد بن بدر جاجرمى آمده است و بس. در تنها غزلى كه جاجرمى از او نقل كرده، اهتمام شاعر در ايجاد تناسبات لفظى و تكيه بيش از حد بر صنايع شعرى مشهود است. از اين رو،

مى‏توان احتمال داد كه تخلّص او با تخصّص او در صنايع بديعى بى ارتباط نيست. البته، شاعرانِ «بديعى» تخلّص عمدتا از قرن نهم هجرى به بعد ظهور كرده‏اند.  بديعى كرمانى از شاعران نيمه دوم قرن هفتم و نيمه نخست قرن

هشتم بوده است.

در اين غزل، بديعى التزام كلمه «چين» را در هر بيت لازم شمرده و در پى آن كلماتى همچون «افغان»، «خطا/ خط»، «تَرك/ تُرك»، «آهو» و «صورتگر» دستمايه مضمون‏پردازى قرار گرفته است. اين قبيل مضامين و اين شيوه بيان، اگرچه روش تازه‏اى در شعر كهن پارسى نيست، اما احتمالاً متأثر از دوران حكومت تُركانِ قراختايى بر كرمان (از 619 تا 706 ق) است.  طايفه قراختايى از نژاد زرد بودند و از ويژگيهاى جمال اين نژاد (بويژه چينيان و ختاييان) برخوردار، و حضور يك قرنه آنان در كرمان، بر ذهن شاعران اين ديار تأثير زيادى بر جاى گذاشته است كه غزل بديعى يكى از نمونه‏هاى اين تأثيرپذيريهاست.

 

[1]

اى زلف پُر چينِ تو چين، چشمت خطايى پُر خطا

گشت آن خطت افغانِ چين، شد حُسنت آشوبِ خطا

اندر خط آى اى نازنين، از من تو دامن در مچين

كاندر همه چين اين چنين نبود نگارى بر خطا

زلفين پُر چين بر رخت تُرك خطا را دل بَرَد

زيرا بنفشه بر سمن، كرده‏ست پُر چين گوييا

گفتى خطايى دلبرا: كز خط من سر بر مدار

دامن كه درچيند ز تو اى ماه‏روىِ خوش لقا؟

صورتگرِ چين گر چنين دلبر ببيند نازنين

خط بى خطا در خط كشد، بر خط نهد سر مر ترا

اى شاهِ تركانِ خطا! با زلفِ پُر چين در خط آ

كز بندگى خط آورم، گر بى خط آيى نزدِ ما

گويد خطا بينِ عدو: كز يار در چين دامنت!

من تَركِ تركانِ خطا گويم، نگويم چون چرا

اى نافه آهوىِ چين از چينِ زلفت شرمسار

اى حُسنِ تركانِ خطا پيش خطت جمله خطا

بى خط بديعى بر خطت هر لحظه‏اى سر مى‏نهد

اى مهرِ مَهْ رويانِ چين، اى شاهِ تركانِ خطا!

You are here Home